Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

 

Temat 2. Zróżnicowanie temperatury na Ziemi.

Głównym źródłem energii dla Ziemi jest promieniowanie słoneczne i ciepło pochodzące z wnętrza Ziemi. Promieniowanie słoneczne dociera do powierzchni Ziemi w postaci promieniowania bezpośredniego i rozproszonego. Suma promieniowania bezpośredniego i rozproszonego nazywa się promieniowaniem całkowitym. Promieniowanie całkowite docierające do powierzchni Ziemi jest przez nią pochłaniane i odbite. Stosunek ilości promieniowania odbitego do padającego nazywa się albedo.  Albedo zależy od rodzaju i barwy podłoża. Najmniejsze jest albedo powierzchni ciemnych i urozmaiconych, największe natomiast powierzchni jasnych i gładkich. Średnie albedo powierzchni Ziemi wynosi 49%.
Przykładowe wartości albedo:

  • świeży śnieg  75 – 95 %
  • lód morski  36 – 50 %
  • piasek na wydmach  20 – 45 %
  • zielona trawa  26 %
  • zabudowa miejska 15 – 25 %
  • pola uprawne  15 – 25 %
  • las liściasty  10 – 20 %
  • las iglasty 5 – 15 %
  • asfalt  5 – 10 %

Temperatura powietrza jest to temperatura powietrza mierzona suchym termometrem na wysokości 2 m nad poziomem gruntu, w miejscu przewiewnym, izolowanym od bezpośredniego oddziaływania promieniowania słonecznego i nagrzewania gruntu.
Temperatura na Ziemi jest związana z promieniowanie bezpośrednim. Zmienia się ona w cyklu dobowym i rocznym. Temperatura uzależniona jest od:

  • kąta padania promieni słonecznych,
  • odległości od morza,
  • prądów morskich,
  • rozmieszczenia głównych form ukształtowania powierzchni Ziemi,
  • wysokości bezwzględnej,
  • ekspozycji i nachylenia stoków,
  • rodzaju podłoża.

Do pomiaru temperatury służy termometr. Na mapach synoptycznych rozkład temperatury oznacza się za pomocą metody izolinii – izotermami (linie łączące punkty o jednakowej wartości temperatury) lub izoamplitudami (linie łączące punkty o jednakowych różnicach temperatur). Temperaturę podaje się w trzech skalach:

  • Celsjusza
  • Fahrenheita
  • Kelvina

Średnia temperatura jest to suma wszystkich temperatur podzielona przez ilość pomiarów.
Amplituda jest to różnica między skrajnymi wartościami temperatury w danym okresie albo średnimi wartościami w dwóch odmiennych okresach.
Dobowy i roczny rozkład temperatury.
W przeciągu doby najniższą temperaturę notuje się tuż po wschodzie Słońca, osiągając maksymalną wartość pomiędzy godziną 14 i 15 ( w dni pogodne nieco później, a w dni pochmurne nieco wcześniej). Po tych godzinach temperatura spada do momentu ponownego wschodu Słońca. W trakcie doby notuje się jedno maksimum i jedno minimum temperatury, różnica pomiędzy nimi daje nam dobową amplitudę temperatury powietrza. Dobowa amplituda temperatury powietrza zależy od:

  • szerokości geograficznej,
  • pory roku,
  • ukształtowania terenu,
  • zachmurzenia,
  • odległości od zbiorników wodnych.

Na podstawie dobowych amplitud powietrza ustala się średnią temperaturę miesiąca, a na podstawie średnich temperatur powietrza poszczególnych miesięcy ustala się średnią temperaturę roku. Różnica pomiędzy średnią temperaturą powietrza najcieplejszego i najchłodniejszego miesiąca nazywa się roczną amplitudą temperatury powietrza.
Na Ziemi średnia temperatura powietrza wynosi ok. 14oC. Najwyższe średnie temperatury powietrza (25 – 28oC) notuje się w strefie międzyzwrotnikowej, gdzie jest największy kąt padania promieni słonecznych. Natomiast najniższe średnie temperatury powietrza występują na obszarach okołobiegunowych. Na przestrzenne zróżnicowanie temperatury powietrza na kuli ziemskiej mają wpływ następujące czynniki:

  • szerokość geograficzna (wraz ze wzrostem szerokości temperatura powietrza spada, średnio 10oC na 20o szerokości geograficznej),
  • rozkład lądów i oceanów (na półkuli północnej temperatura jest nieznacznie większa niż na południowej; związane jest to z przewagą lądów na półkuli północnej – ląd szybciej się nagrzewa, i szybciej oddaje ciepło),
  • prądy morskie (zimny prąd morski ochładza powietrze, a ciepły ogrzewa),
  • wysokość nad poziomem morza (wraz ze wzrostem wysokości temperatura malej o 0,6oC na 100 m; lokalnie może zajść zjawisko inwersji temperatury – wraz ze wzrostem wysokości temperatura wzrasta, zjawisko to zachodzi m.in. w dolinach śródgórskich, gdzie najniższe temperatury notuje się w najniżej położonych partiach dolin w wyniku spływania zimnego powietrza po stokach górskich),
  • rzeźba terenu,
  • pokrycie i barwa terenu.