Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

 

Temat 2. Zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno – gospodarczego państw.

Obecnie na  świecie występuje znaczne zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego oraz powiązanej z nim stopy życia w poszczególnych krajach regionach.
Poziom rozwojów społeczno-gospodarczego nie jest wskaźnikiem jednowymiarowym. Do oceny jego zróżnicowania bierze się pod uwagę wskaźniki o charakterze gospodarczym, demograficznym, społecznym i kulturowym:

  • produkt krajowy brutto (PKB)
  • produkt narodowy brutto (PNB)
  • dochód narodowy
  • wartość PKB, PNB lub dochód narodowy w przeliczeniu na jednego mieszkańca
  • dynamika PKB (roczne tempo wzrostu PKB w %)
  • struktura wytwarzania PKB
  • struktura zatrudnienia w trzech głównych sektorach gospodarki narodowej
  • stopa bezrobocia
  • struktura towarową handlu zagranicznego
  • wartość eksportu w przeliczeniu na jednego mieszkańca
  • zużycie energii elektrycznej w przeliczeniu na jednego mieszkańca (kWh/1 mieszkańca)
  • wydajność rolnictwa (q/ha)
  • średnia długość życia
  • umieralność niemowląt (na 1000 urodzeń żywych)
  • struktura wiekowa społeczeństwa
  • dzienne spożycie kalorii i białka na jednego mieszkańca
  • wskaźnik analfabetyzmu
  • procentowy udział ludności z wykształceniem średnim i wyższym
  • liczba osób przypadająca na jednego lekarza
  • liczba szpitalnych łóżek przypadająca na 1000 mieszkańców
  • dostęp gospodarstw domowych w towary konsumpcyjne (np. samochód osobowy, telefon, telewizor, komputer, pralkę, lodówkę)
  • dostępność do elektryczności, bieżącej wody i kanalizacji
  • dostępność internetu
  • udział wydatków w strukturze PKB na edukację, służbę zdrowia, badania naukowe i postęp naukowo-techniczny (w %)
  • wskaźnik inflacji
  • wielkość przyrostu naturalnego
  • wskaźnik urbanizacji
  • udział wydatków na żywność w strukturze budżetów domowych

Wskaźnik rozwoju społecznego (HDI, Human Development Index) – jest to syntetyczna miara opisująca zmiany w zakresie społeczno-ekonomicznego rozwoju poszczególnych krajów. Do jego obliczenia wykorzystywane są następujące miary podstawowe:

  • średnia długość życia
  • ogólny wskaźnik skolaryzacji brutto dla wszystkich poziomów nauczania
  • wskaźnik umiejętności czytania ze zrozumieniem i pisania
  • PKB w USD na jednego mieszkańca – liczony wg parytetu siły nabywczej waluty

Wyniki uzyskiwane dzięki zastosowaniu Wskaźnika Rozwoju Społecznego pozwalają pogrupować kraje na trzy podstawowe kategorie :  

  • kraje wysoko rozwinięte 0,8 - 1,0
  • kraje średnio rozwinięte 0,5 - 0,8
  • kraje słabo rozwinięte 0,2- 0,5

W 2010 roku najwyżej sklasyfikowanym państwem była Norwegia (0,983), Polska została sklasyfikowana na 41 miejscu (wartość HDI – 0,795). Najniżej sklasyfikowanym państwem było Zimbabwe (0,140).


Kraje wysoko rozwinięte

  • wysoki standard życia ludności
  • wysoki PKB na jednego mieszkańca (przeważnie powyżej 20 000 USD)
  • wskaźniki HDI powyżej 0,80
  • rozwinięta infrastruktura techniczna
  • rozwinięte usługi
  • rozwinięty przemysł high-tech
  • wysoka wydajność pracy
  • wykwalifikowana kadra pracownicza
  • duży udział usług i handlu zagranicznego w tworzeniu PKB
  • postępujący proces starzenia się społeczeństwa
  • niski przyrost naturalny (często ujemny)
  • niski wskaźnik analfabetyzmu
  • małe bezrobocie
  • dominacja usług w strukturze zatrudnienia ludności
  • III i IV faza rozwoju procesów urbanizacyjnych, wysoki wskaźnik urbanizacji
  • wysoki udział dóbr trwałego użytku w strukturze konsumpcji
  • wysoki udział roślin przemysłowych oraz owoców i warzyw w produkcji roślinnej
  • wysoki udział produkcji zwierzęcej w produkcji rolniczej ogółem
  • wysoka towarowość produkcji rolnej i wysoka kultura rolna
  • wysoki wskaźnik eksportu
  • w eksporcie dominacja towarów o wysokim stopniu przetwarzania
  • dbałość o środowisko naturalne
  • problemy komunikacyjne
  • choroby cywilizacyjne

Przykłady krajów wysoko rozwiniętych: prawie wszystkie kraje UE (bez Rumuni i Bułgarii) i EFTA, USA, Kanada, Japonia, Izrael, Nowa Zelandia, Australia, Korea Południowa.

Kraje średnio rozwinięte

  • rosnący standard życia
  • wskaźnik HDI w granicach 0,5 - 0,8
  • średnia wartość PKB na 1 mieszkańca (przeważnie 8 – 20 tys. USD)
  • procesy restrukturyzacji przemysłu
  • rozwój przemysłu high-tech
  • coraz większy udział usług w tworzeniu PKB i strukturze zatrudnienia ludności
  • tania siła robocza o wysokich kwalifikacjach
  • stosunkowo wysokie bezrobocie
  • często wysokie zadłużenie
  • spadający wskaźnik przyrostu naturalnego
  • spadający poziom analfabetyzmu
  •  wysoki wskaźnik urbanizacji
  • rosnąca świadomość ekologiczna
  • zwiększająca się liczba tzw. dzielnic nędzy (fawela, favela)

Przykłady krajów średnio rozwiniętych: państwa europejskie nie należące do krajów wysoko rozwiniętych, państwa powstałe po rozpadzie ZSRR, Brazylia, Argentyna, Katar, Arabia Saudyjska, Kuwejt, Meksyk, Chile , Malezja, Chiny, Indonezja, Turcja, Iran, RPA.

Kraje słabo rozwinięte

  • wskaźnik HDI poniżej 0,5
  • niski PKB na jednego mieszkańca (zazwyczaj poniżej 8 ty. USD)
  • niski standard życia
  • eksplozja demograficzna
  • niedożywienie i głód (niskie dzienne spożycie kalorii i białka, poniżej 2100 kcal dziennie)
  • nadumieralność niemowląt
  • przewaga zatrudnienia w rolnictwie sektorze gospodarki
  • zacofanie technologiczne we wszystkich działach gospodarki
  • rosnące zadłużenie zagraniczne
  • niski poziom wykształcenia ludności
  • wysoki wskaźnik analfabetyzmu
  • wysokie bezrobocie
  • brak kadr fachowców
  • monokulturowa produkcji rolna
  • niska towarowość produkcji rolnej
  • surowcowy charakter eksportu
  • mały udział handlu zagranicznego w tworzeniu PKB
  • rosnące zadłużenie zagraniczne (niekorzystne terms of trade na przeważające w eksporcie surowce i płody rolne)
  • niska wydajność pracy
  • duże uzależnienie gospodarki od monopoli zagranicznych
  • brak dbałości o środowisko naturalne

Przykłady krajów słabo rozwiniętych: większość krajów Afryki (oprócz RPA), Laos, Bangladesz, Birma, Haiti, Boliwia, Honduras, państwa Oceanii (bez Nowej Zelandii).