Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

 

Temat 5. Zjawiska plutoniczne i wulkaniczne

Plutonizm – to procesy geologiczne zachodzące we wnętrzu ziemi, polegające na przemieszczaniu się i zastyganiu magmy oraz tworzeniu skał plutonicznych.

Intruzje magmowe  - to formy powstałe w wyniku procesów plutonicznych. Dzielimy je na:

  1. Intruzje zgodne – ułożone zgodnie z pierwotnym układem warstw skalnych, np. sill, lakolit, lopolit, fakolit.
  2. Intruzje niezgodne – przecinające warstwy skalne, np. batolit, dajka.


Wulkanizm – to procesy geologiczne polegające na wydobywaniu się magmy                 oraz substancji towarzyszących na powierzchnię ziemi. Magma wydobywa się na powierzchnię w postaci lawy.
Wulkanizm występuje:

  • Na granicach płyt litosfery
  • Wzdłuż uskoków transformacyjnych
  • W obrębie płyt litosfery nad „plamami gorąca”

Plamy gorąca  to miejsca przedostania się szczególnie gorącej magmy przez płytę litosfery pod wpływem wysokich temperatur panujących w zewnętrznej warstwie płaszcza ziemi. Magma nadtapia skorupę ziemską, zmniejsza jej grubość i wywołuje zjawiska wulkanizmu, np. wulkany hawajskie, wulkany w Parku Yellowstone. 

Produkty wybuchu wulkanu:

  • Stałe: bomby wulkaniczne, popiół wulkaniczny, pył wulkaniczny, lapilli (bryłki wielkości orzecha), pumeks, tuf.
  • Gazowe – para wodna, tlenki węgla, metan, tlenki siarki, siarkowodór, chlorowodór, fluorowodór, amoniak, wodór, azot.
  • Ciekłe – trzy rodzaje lawy:

- kwaśna – zawiera ponad 80% krzemionki, jest gęsta i krzepnie w pobliżu miejsca wypływu, buduje wulkany stożkowe.

- zasadowa – zawiera poniżej 50% krzemionki, jest rzadka płynie szybko, zastyga daleko od miejsca wypływu, tworzy wulkany tarczowe.

- obojętna – wykazuje cechy pośrednie.


Rys. Budowa wulkanu.

Rodzaje wulkanów ze względu na aktywność:

  1. Czynne – ich erupcje są stałe lub sporadyczne.
  2. Drzemiące (uśpione) – ich erupcje miały miejsce w czasach historycznych, ale obecnie nie przejawiają aktywności, np. Fudżi, Mauna Loa.
  3. Wygasłe – ich aktywność nie została zaobserwowana w czasach historycznych, np. góra św. Anny w Polsce, Kilimandżaro.

Rodzaje wulkanów ze względu na przebieg erupcji wulkanicznej:

  1. Efuzywne – wydobywa się z nich wyłącznie lawa, powstają wulkany tarczowe.
  2. Eksplozywne – wyrzucają materiał piroklastyczny i gazy, erupcja jest gwałtowna.
  3. Stratowulkany – wulkany mieszane, gwałtowna erupcja przeplatana jest wylewami lawy. Stożek wulkaniczny zbudowany jest z na przemian układający się warstw materiałów piroklastycznych i lawy, np. Wezuwiusz, Etna.

Rodzaje wulkanów ze względu na kształt wulkanu:

  1. Szczelinowe – lawa zasadowy wypływa podłużnymi szczelinami
  2. Tarczowe – tworzą łagodne i rozległe wzniesienia, mają dużą średnicę.
  3. Stożkowe – tworzą strome stożki znacznych wysokości.

Korzyści wynikające z działalności wulkanicznej:
- powstanie żyznych gleb
- powstanie nowych obszarów lądowych
- uzyskanie energii geotermalnej
- powstawanie uzdrowisk  w miejscach występowania ciepłych źródeł
- powstawanie nowych skał
- atrakcja turystyczna
- piękne krajobrazy, spektakularne zachody słońca.

Zagrożenia wynikające z działalności wulkanicznej:
- trzęsienia ziemi
- tsunami
- zniszczenia upraw, gospodarstw, infrastruktury
- zagrożenie dla życia ludzi i zwierząt
- trujące gazy
- opady piroklastyczne mogą spowodować śmierć ludzi
- wywołują chmury gorejące
- wywołują lahary (spływy popiołowe), lawiny piroklastyczne, lawiny gruzowe.