Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

 

Temat 5. Wody powierzchniowe.

Wody powierzchniowe są to zarówno wody płynące – rzeki, a także wody stojące – jeziora, bagna, mokradła, torfowiska oraz wody uwięzione w lodowcach.

I. RZEKI

Rzeka jest to większy ciek wodny posiadający nazwę własną. Nauka zajmująca się ciekami wodnymi nazywa się potamologia.
Elementy sieci rzecznej:

  1. Rzeka główna -  rzeka, która uchodzi do morza lub jeziora i nie jest dopływem innej rzeki.
  2. Sieć rzeczna – jest to ogół cieków wodnych i ich układ w terenie.
  3. Dopływy – cieki wpadające do większego cieku. Wyróżniamy lewe i prawe dopływy.
  4. Dorzecze – jest to cały obszar, z którego wszystkie wody powierzchniowe spływają do rzeki głównej.
  5. System rzeczny – rzeka główna wraz z dopływami oraz jeziorami leżącymi w tym dorzeczu.
  6. Zlewisko – jest to obszar, z którego wszystkie wody powierzchniowe spływają do jednego akwenu.
  7. Dział wodny – jest to granica oddzielająca dwa dorzecza lub zlewiska.

Przepływ – jest to stosunek objętości wody przepływającej przez określony przekrój rzeki do czasu, w jakim ten przepływ następuje.

Q = V/t

q – jest to przepływ
v – jest to objętość wody przepływającej [m3, dm3]
t – jest to czas w jakim ten przepływ miał miejsce [s, min]

Podział rzek ze względu na ciągłość płynięcia:

  • Rzeka okresowe (sezonowa)rzeka płynąca regularnie w okresie pory deszczowej, która wysycha w porze suchej.
  • Rzeka chwilowa (epizodyczna) – jest to rzeka płynąca jedynie podczas ulewnych deszczy.
  • Rzeka  stała jest to rzeka płynąca przez cały rok.

Ustrój rzeczny, zwany jest inaczej reżimem rzecznym, jest to sposób zasilania rzeki w wodę, przebieg jej stanów, zlodzenia i przepływów określony w czasie wieloletnich obserwacji. Wyróżniamy następujące typy ustroju rzecznego, ze względu na sposób zasilania rzeki w wodę:

  • Ustrój deszczowy – Maksimum i minimum przepływu ustalone jest przez natężenie opadów. (np. Amazonka, Jangcy, Tag, Loara, Tamiza)
  • Ustrój śnieżny – charakterystyczny dla rzek z obszarów pokrytych zlodowaceniem przez większą część roku. Maksimum przepływów występuje wiosną – w momencie roztopów. Minimum występuje zimą i jesienią. (np. Wołga, Lena, Mackenzie)
  • Ustrój lodowcowy – jest charakterystyczny dla rzek wypływających z lodowców górskich. Maksimum przepływu jest w lecie, kiedy topnieją lodowce. Minimum w zimie. (np. Syr-daria, Amu-daria, Cooper na Alasce)
  • Ustrój złożony – charakterystyczny dla rzek mających co najmniej dwa źródła zasilania. (np. Wisła, Odra, Nil)

II. JEZIORA
Jezioro
jest to zbiornik wodny, powstały w naturalnym zagłębieniu terenu. Nauka zajmująca się jeziorami nazywa się limnologia.
W celu określenia ilości jezior na danym obszarze używa się wskaźnika jeziorności. Jeziorność jest to procentowy udział jezior w danej powierzchni terenu.
Klasyfikacja genetyczna jezior:

a) tektoniczne – jeziora, których misa powstała w skutek ruchów tektonicznych skorupy ziemskiej. Np. Bajkał, Tanganika, Loch Ness, Titicaca.

b) reliktowe – jeziora, które są pozostałością danego morza; zostały oddzielone od wszechoceanu w efekcie ruchów tektonicznych lub obniżenia poziomu wód wszechoceanu. Np. Morze Kaspijskie, Jezioro Aralskie.

c) wulkaniczne – jeziora powstałe w wyniku działalności wulkanicznej

- kraterowe – jeziora zajmujące krater wygasłego wulkanu. Np. Jezioro Kraterowe.

- kalderowe – jeziora zajmujące kalderę. Np. Jezioro Toba.

- maarowe -  jezior zajmujące lejkowaty krater eksplozywnego wulkanu. Np. Jezioro Albano, Jezioro Maar.

- zaporowe – powstaje w wyniku zatamowani koryta rzecznego zastygającą lawą. Np. Jezioro Sewan.

d) polodowcowe – są to jeziora, które powstały w wyniku działalności erozyjnej i akumulacyjnej lodowców górskich i lądolodów
- rynnowe – jeziora, które wypełniają rynny polodowcowe. Np. Jezioro Hańcza, Jezioro Gopło.

- morenowe – jeziora, które powstały w wyniku zatarasowania odpływu wód przez osady morenowe. Np. Jezioro Śniardwy, Jezioro Mamry.

- wytopiskowe – jeziora, które powstały w wyniku wytopienia bryły martwego lodu znajdującego się w podłożu; w większości nie posiadają nazw.

- cyrkowe – jeziora, które wypełniają kotły polodowcowe. Np. Czarny Staw, Morskie Oko.

e) zakolowe (starorzecza) – jeziora, które powstały w dawnym korycie rzeki – w meandrze odciętym od koryta rzeki.

f) deltowe – powstają w deltach rzek – powstają w płytkich obniżeniach pomiędzy odnogami rzeki. Np. Jezioro Dąbie, Jezioro Drużno.

g) przybrzeżne – jeziora, które powstały w wyniku odcięcia zatoki morskiej przez mierzeję. Np. Jezioro Łebsko, Jezioro Jamno.

h) krasowe – jeziora powstałe na obszarach występowania skał wapiennych lub gipsowych, w wyniku działalności krasowej. Np. Jeziora Plitwickie.

i) poligenetyczne – jeziora, których misa powstała w wyniku działalności kilku czynników. Np. Jezioro Ładoga, Jezioro Wener, Jezioro Ontario.

Stadia rozwoju jezior
Eutrofizacja jest to proces wzbogacania wód w składniki pokarmowe, który zwiększa ich żyzność.
Trofizm określa produktywność biologiczną zbiorników wodnych.
Etapy rozwoju jeziora:

  • jezioro oligotroficzne
  • jezioro eutroficzne
  • jezioro dystroficzne

III. TERENY PODMOKŁE
Bagno
jest to powierzchniowa warstwa gruntu stale nasycona wodą. Powstają w efekcie zarastania jezior roślinnością lub na obszarze o wysokim poziomie wód zaskórnych i utrudnionym odpływie wody.
Torfowisko jest to teren stale podmokły, porośnięty roślinnością wodolubną i zawierający w podłożu torf. Wyróżniamy torfowiska: niskie, przejściowe, wysokie.