Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

 

Temat 2. Oceany i morza.
Nauka zajmująca się morzami i oceanami zwana jest oceanografią.
Wszechocean jest ogół wód morskich na kuli ziemskiej. Morza i oceany zajmują 70,8% powierzchni kuli ziemskiej i stanowią 97,2% zasobów wodnych na Ziemi.
Ocean jest główna, umownie wyróżniona część wszechoceanu. Na Ziemi wyróżnia się pięć oceanów: Ocean Atlantycki (Atlantyk), Ocean Arktyczny, Ocean Indyjski, Ocean Południowy i Ocean Spokojny (Pacyfik).
Morze jest to część oceanu, zazwyczaj sąsiadująca z lądem (wyjątek Morze Sargassowe) i oddzielona od oceanu progiem podmorskim, archipelagiem wysp, półwyspem lub mierzeją. Morza ze względu na położenie względem lądu dzieli się na:

  • Morze przybrzeżne – jest to morze sąsiadujące bezpośrednie z lądem, oddzielone od oceanu łańcuchem wysp lub półwyspem. Przykładami takiego typu morza są: Morze Beringa, Morze Ochockie, Morze Japońskie, Morze Wschodniochińskie, Morze Południowochińskie, Morze Japońskie.
  • Morze otwarte – jest to morze szeroko połączone z oceanem, przypominające szeroko rozwartą zatokę, oddzielone jest od oceanu progiem podmorskim. Przykładami takiego typu morza są: Morze Arabskie, Morze Północne, Morze Norweskie, Morze Barentsa, Morze Grenlandzkie.
  • Morze międzywyspowe – jest to morze położone wśród archipelagu wysp. Przykładami takiego morza są: Morze Sulu, Morze Celebes, Morze Jawajskie, Morze Moluckie, Morze Banda, Morze Flores.
  • Morze śródziemne wewnątrzkontynentalne – jest to morze położone w obrębie jednego kontynentu, połączone jest z oceanem przez wąskie i płytkie cieśniny. Przykładami takiego morza są: Morze Bałtyckie, Morze Białe.
  • Morze śródziemne międzykontynentalne – jest to morze położone między kontynentami. Przykładami takiego morza są: Morze Śródziemne, Morze Czerwone, Morze Czarne, Morze Karaibskie.

Cieśnina jest to zwężona część morza, oceanu lub jeziora, łącząca dwa akweny i oddzielająca dwa obszary lądowe.
Zatoka jest to cześć morza, oceanu lub jeziora wcinająca się w ląd.
Właściwości wód oceanicznych

1. Temperatura.

Zależy głównie od szerokości geograficznej, układu prądów morskich i izolacji akwenu. Średnia temperatura wód oceanicznych wynosi 17,4oC. Najwyższa temperatura występuje w niskich szerokościach geograficznych i maleje wraz ze wzrostem szerokości geograficznych. W strefie między zwrotnikowej temperatura średnio wynosi 25 – 28oC (najcieplejsze są wody Morza Czerwonego i Zatoki Perskiej – ok. 35oC), najzimniejsze są natomiast wody okołobiegunowe – temperatura w nich spada nawet poniżej zera.



Temperatura wód oceanicznych spada także wraz ze wzrostem głębokości (szczególnie w warstwie termokliny), dotyczy to jednak wyłącznie akwenów w niskich i umiarkowanych szerokościach geograficznych. Natomiast w wodach okołobiegunowych, gdzie temperatura wód powierzchniowych oscyluje w granicach 0oC, wraz ze wzrostem głębokości następuje wzrost temperatury.
Termoklina jest to warstwa wody cechująca się gwałtowną zmianą temperatury w przekroju pionowym. Występuje we wszechoceanie na głębokości ok. 1500 m.

2. Zasolenie

Woda morska w 96,5% składa się z czystej wody, reszta jest to są różnego rodzaju sole (80% soli stanowi chlorek sodu) i gazy. Zawartość soli w wodzie morskiej nazywana jest zasoleniem. Średnie zasolenie wszechoceanu wynosi 35‰. Zasolenie zależy od: temperatury powietrza, intensywności parowania, wielkości opadów, dopływu wód rzecznych, stopnia otwartości morza na ocean.

Zasolenie malej wraz ze wzrostem szerokości geograficznej. Najwyższe zasolenie występuje w strefie międzyzwrotnikowej, najmniej w strefie okołobiegunowej. Bardzo małym zasoleniem charakteryzują się morza śródziemne w umiarkowanych szerokościach geograficznych. Wśród mórz najwyższe zasolenie ma Morze Czerwone 45‰, a najmniejsze Morze Bałtyckie 7‰.
Zasolenie w pionie nie zmienia się do głębokości 400 m, obserwuje się powiązanie z poziomym rozkładem zasolenia wód powierzchniowych. Dopiero poniżej tej głębokości zasolenie ulega zmianie i waha się we wszystkich szerokościach geograficznych od 34 do 35‰.

3. Przezroczystość wody morskiej jest to zdolność do przesuszania promieni świetlnych. Zależy od ilości zawiesiny i substancji odżywczych. Przeciętna przezroczystość wody oceanicznej wynosi ok. 95%. Do mórz o największej przezroczystości należy m.in. Morze Sargassowe, Morze Weddella, a do mórz o najmniejszej przejrzystości należy m.in. Morze Bałtyckie.

4. Barwa ma ścisły związek z przezroczystością wody. Zależy od zawartości zawiesiny i planktonu, warunków oświetlenia i głębokości akwenu wodnego. Wody o największej przezroczystości mają barwę  niebieską, która może przechodzić w indygo, natomiast wody o najmniejszej przezroczystości mają barwę zielonoszarą.