Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

 

Temat 1. Mapa jako obraz powierzchni  Ziemi.

Kartografia jest to nauka o mapach, zasadach ich sporządzania i korzystania z nich, a także  praktyczna umiejętność ich sporządzania.

Mapa jest to obraz powierzchni ziemi lub jej części, w określonym zmniejszeniu, na płaszczyźnie.

Elementy mapy:

  • Skala
  • Treść
  • Legenda
  • Temat
  • Siatka kartograficzna

Skala jest to stosunek odległości na mapie do odpowiadającej jej długości w terenie. Na mapie skala może występować w trzech postaciach:

      • skala liczbowa – jest przedstawiona w postaci ułamka np. 1:500 000, w tej postaci licznik zawsze jest jednością
      • skala mianowana –za pomocą mian (jednostek) przedstawia stosunek odległości na mapie do odległości w terenie  np. 1 cm – 5 km
      • skala liniowa – jest to przedstawienie skali w postaci graficznej
        skala liniowa

Przykładowe zadania
Zadanie 1
Na mapie w skali 1 : 1 000 000 odcinek pomiędzy dwoma miejscowościami ma długość 5 cm. Oblicz rzeczywistą odległość między tymi miejscowościami.
Dane:
Skala mapy –  1 : 1 000 000
Odległość pomiędzy miejscowościami na mapie –  5 cm
Szukane:
Rzeczywista odległość między miejscowościami – X
Rozwiązanie:
Zamieniamy skalę liczbową na mianowaną
1 : 1 000 000  →   1 cm – 1 000 000 cm  →  1cm – 10 km
Obliczamy odległość
1 cm – 10 km
5 cm – x km
x= 5 x 10 = 50 km
Odp. Odległość w rzeczywistości pomiędzy tymi miejscowościami wynosi 50 km.
Zadanie 2
Na mapie w skali 1 : 500 000 powierzchnia rezerwatu przyrody wynosi 5 cm ². Oblicz rzeczywistą powierzchnię tego rezerwatu.
Dane:
Skala mapy –  1 : 500 000
Powierzchnia rezerwatu na mapie –  5 cm²
Szukane:
Powierzchnia rezerwatu w rzeczywistości – X
Rozwiązanie:
Zamieniamy skalę liczbową na mianowaną
1 : 500 000  →   1 cm – 500 000 cm  →  1cm – 5 km
Zamieniamy skalę mianowaną na polową
(1cm – 5 km) ²  → 1 cm² – 25 km²
Obliczamy odległość
1 cm² – 25 km²
5 cm²– x km²
x= 5 x 25 = 125 km²
Odp. Powierzchnia rezerwatu w rzeczywistości wynosi 125 km².

Klasyfikacja map ze względu na skalę:

  • mapy wielkoskalowe (topograficzne) – są to mapy,  których skala jest większa niż 1 : 200 000, np.: 1 : 5 000
  • mapy średnioskalowe (przeglądowo – topograficzne)  –  są to mapy, których skala zawiera się w przedziale
    od 1 : 200 000 do 1 : 1 000 000, np.: 1 : 650 000
  • mapy małoskalowe (przeglądowe) – są to mapy,  których skale jest mniejsza niż 1 : 1 000 000, np.:
    1 : 20 000 000

Treść mapy jest to przestrzenne rozmieszczenie zjawisk i elementów środowiska geograficznego na płaszczyźnie za pomocą umownych znaków graficznych. Znaki graficzne dzieli się na : punktowe, liniowe i powierzchniowe.

Klasyfikacja map ze względu na treść:

  • mapy ogólnogeograficzne – na mapach tych przedstawiony jest obraz powierzchni całej kuli ziemskiej, tzn. ukształtowanie poziome i pionowe lądów, sieć wodna, miasta, szlaki komunikacyjne,  podział polityczny itd.
  • mapy tematyczne – na mapach tych prezentowane jest wybrane zagadnienie ze środowiska geograficznego, np.: strefy klimatyczne, budowa geologiczna, rozmieszczenie gleb; tworzy się je na bazie wybranych elementów map ogólno geograficznych.

Legenda mapy  jest to tekst załączony do mapy, podający informacje o sposobie wykonania mapy. W legendzie zamieszczone jest:

  • imię i nazwisko autora mapy lub nazwa instytucji, która wydała mapę,
  • tytuł mapy,
  • rok wydania,
  • skala mapy,
  • odwzorowanie kartograficzne,
  • źródła, na których oparto treść mapy
  • informacje o znakach graficznych, jakie zostały użyte do opracowania mapy

 

Siatka kartograficzna jest to układ południków i równoleżników wykreślony na płaszczyźnie(mapie); jest to odwzorowanie siatki geograficznej na płaszczyźnie.
Siatka geograficzna  jest to pomyślany, umowny układ południków i równoleżników na kuli ziemskiej lub umieszczony w rzeczywistości na globusie.

Południki

Równoleżniki

Są półokręgami

Są okręgami

Są lukami zbiegającymi się w biegunach północnym i południowy

Są do siebie równoległe

Są tej samej długości

Są różnej długości

Przecinają się z równoleżnikami pod kątem prostym

Przecinają się z południkami pod kątem prostym

Wszystkie punkty leżące na tym samym południku mają jednakową długość geograficzną

Wszystkie punkty leżące na tym samym równoleżniku mają jednakową szerokość geograficzną

 

Generalizacja mapy jest to uogólnienie treści mapy, które polega na opuszczeniu na mapie szczegółów uznanych za mało ważne z punktu widzenia przeznaczenia danej mapy oraz uproszczeniu zjawisk przedstawionych liniowo i zastąpieniu znaków cząstkowych znakami zbiorowymi, np. zastąpienie znaków oznaczających wielkość miasta jednym znakiem w formie małego pustego koła.

europa1 europa2

                                                           

Przykład generalizacji mapy fizycznej Europy. Mapą bazową była mapa w skali 1 : 25 000 000, która posłużyła do powstania w wyniku generalizacji mapy w skali 1 : 50 000 000. Zgeneralizowano: linię brzegową, liczbę znaków punktowych i liniowych, liczbę napisów oraz ukształtowanie pionowe.

ZAPAMIĘTAJ: mapa, skala, podział map, generalizacja, siatka kartograficzna, siatka geograficzna, południki, równoleżniki.