Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

 

Temat 4. Ciśnienie atmosferyczne. Ruchy powietrza w troposferze.

Ciśnienie atmosferyczne jest to siła z jaką słup powietrza działa na jednostkę powierzchni. Ciśnienie atmosferyczne podaje się w hektopaskalach (hPa), barach (bar) lub milimetrach słupa rtęci (mmHg). Ciśnienie normalne jest to
1013 hPa – jest to ciśnienie zmierzone na 45 równoleżniku na poziomie morza, w temperaturze 0oC. Na mapach synoptycznych ciśnienie atmosferyczne zaznacza się za pomocą linii łączących punkty o tych samych wartościach ciśnienia atmosferycznego.
Na ciśnienie atmosferyczne wpływ mają następujące czynniki:

  • wysokość nad poziomem morza – ciśnie atmosferyczne spada wraz ze wzrostem wysokości (średnio 8 hPa na 100 m),
  • temperatura powietrza – ciśnienie atmosferyczne szybciej spada w powietrzu chłodnym niż w ciepłym,
  • pory roku,
  • szerokości geograficznej.

Podstawowe układy baryczne. Rozkład ciśnienia na Ziemi.
Antycyklon (wyż baryczny) – jest to układ zamkniętych izobar z ciśnieniem rosnącym ku środkowi.(A)
Cyklon (niż baryczny) – jest to układ zamkniętych izobar z ciśnieniem malejącym ku środkowi.(B)


Na kuli ziemskiej wyróżnia się stałe układy obniżonego i podwyższonego ciśnienia atmosferycznego.



Roczny rozkład ciśnienia atmosferycznego na Ziemi jest efektem nierównomiernego rozmieszczenia lądów na kuli ziemskiej, ogólną cyrkulacją powietrza w troposferze oraz szerokością geograficzną. Wśród ośrodków barycznych wyróżniamy:

  • stałe ośrodki baryczne – np. Wyż Azorski, Wyż Południowoindyjski; ośrodki te występują na morzami lub oceanami;
  • sezonowe ośrodki baryczne – np. Wyż Północnoamerykański (aktywny zimą), Niż Południowoazjatycki (aktywny w lecie); ośrodki sezonowe występują nad lądami; latem mamy niż, a zimą wyż – zmiany te nie dotyczą obszarów równikowych i okołobiegunowych.

Wiatr
Wiatr jest to postępowy, strumieniowy poziomy ruch powietrza. Określamy go podając kierunek i siłę. Wiatr powstaje w wyniku dążenia powietrza do wyrównania ciśnienia atmosferycznego. Siła wiatru zależy od różnicy ciśnień, a kierunek jest zależny od sił Coriolisa i siły tarcia. Wiatry wieją z wyżu do niżu.



Wyróżniamy wiatry stałe, sezonowe i lokalne.
Wiatry stałe:

  1. Pasaty – są to stałe, ciepłe wiatry, które występują regularnie przez cały rok w strefie międzyzwrotnikowej. Wiatry te wieją od pasa wyżów około zwrotnikowych ku  równikowi.
  2. Wiatry zachodnie – występują w umiarkowanych szerokościach geograficznych.
  3. Wiatry wschodnie – występują przy biegunach.

Wiatry sezonowe:

  1. Monsuny – są to wiatry wiejące regularnie w czasie jednego półrocza, zmieniające się w następnym półroczu na przeciwne. Wiatry te występują w strefie międzyzwrotnikowej – Azja południowa i wschodnia, północna Australia, na wschodzie Afryki i nad Zatoką Gwinejską oraz Ameryka Środkowa. Przyczyną  powstawania monsunów jest różnica ciśnienia atmosferycznego wynikająca ze znacznych kontrastów termicznych pomiędzy dużymi obszarami lądowymi a oceanicznymi. Monsun letni wieje z ośrodka niżowego znad oceanu nad ląd,  na którym znajduje się ośrodek wysokiego ciśnienia. Monsun zimowy wieje zatem z lądu (wyż) nad ocean (niż).
           

Wiatry lokalne:

Bryza -  jest to wiatr zmieniający swój kierunek w rytmie dobowym. Występuje na wybrzeżach morskich i dużych jezior. Jest wywołany różnicą w nagrzewaniu się lądu i zbiornika wodnego. Bryza dzienna odpowiada monsunowi letniemu (wieje znad morza w kierunku lądu), bryza nocna odpowiada monsunowi zimowemu (wieje zatem znad morza w kierunku lądu). Przykładowe nazwy regionalne:

  • virazon /tergal – Chile
  • rebat / morget – Jezioro Genewskie
  • Cape doctor – RPA
  • breva / tivano – Włochy nad Jeziorem Como


Wiatr dolinny i górski – wiatry zmienne w rytmie dobowym. Wiejące na obszarze górskim – w nocy w dół dolin (chłodny wiatr), w dzień ku górze (ciepły wiatr). Wywołane są zróżnicowaniem tempa nagrzewania się i ostygania den dolin i zboczy górskich. Związane są z pogodą antycyklonalną. Przykładowe nazwy regionalne:

  • ora / sopero – Alpy
  • junta – Boliwia

Bora – jest to spadający wiatr wiejący na wybrzeżu dalmatyńskim. Jest chłodny, suchy, gwałtowny i powoduje spadek wilgotności powietrza. Tworzy się na nadmorskimi, rozległymi płaskowyżami nad, którymi zalega zimne powietrze. Przykładowe nazwy regionalne:

  • nyk – Alaska
  • Santa Ana – Kalifornia
  • mistral – Dolina Rodanu

Fen – jest to wiatr spadający z wierzchołków pasma górskiego. Wywołany jest różnicą ciśnień, która tworzy się po obu stronach pasma górskiego. Z jednej strony pasma górskiego tworzy się układ wysokiego ciśnienia, w wyniku czego powietrze unosi się w górę stoku i ulega ochłodzeniu, co doprowadza do kondensacji pary wodnej i opadów atmosferycznych. Zimne pozbawione wilgoci powietrze, opadając za szczytem góry po stronie zawietrznej, podlega szybszemu ogrzaniu. Wynikiem tego jest znaczne wysuszenie powietrza i podwyższenie temperatury. Przykładowe nazwy regionalne:

  • halny – Tatry
  • zonda – Andy
  • chinook – Góry Skaliste
  • austrul – Rumunia
  • berggarmsil – RPA