Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

 

Temat 2. Budowa geologiczna Polski. Surowce mineralne.

Terytorium polski znajduje się na obszarze trzech jednostek strukturalnych Europy:

1. Prekambryjska platforma wschodnioeuropejska  - na jej obszarze leży Polska północno wschodnia. Wyróżnia się w jej obrębie kilka mniejszych jednostek tektonicznych. Są nimi:

  • wyniesienia (Łeby, mazursko-suwalskie, Sławatycz) - charakteryzują się stosunkowo płytkim zaleganiem fundamentu krystalicznego (średnio kilkaset metrów głębokości)
  • obniżenia (perybałtyckie, podlaskie, nadbużańskie) - charakteryzują się głębokim zaleganiem podłoża krystalicznego (kilka tysięcy metrów głębokości) i są przykryte różnymi wiekowo i odmiennymi genetycznie osadami.

Platforma wschodnioeuropejska styka się z platformą paleozoiczną (zachodnioeuropejską) wzdłuż linii tektonicznej Teisseyre'a - Tornquista. Jest to strefa szerokości ok. 100 km ciągnąca się w Polsce od Kołobrzegu aż po Przemyśl. Jest ona wgłębnym rozłamem w skorupie ziemskiej sięgającym aż do powierzchni Moho, leżącej na głębokości ok. 55 km .

2. Platforma paleozoiczna, czyli obszar fałdowań kaledońskich i hercyńskich
Fałdowania kaledońskie głównie na przełomie syluru i dewonu doprowadziły przede wszystkim do ukształtowania obszarów północnej i północno-zachodniej Europy. Struktury powstałe w tym czasie zbudowane są z utworów prekambru i starszego paleozoiku.
Na terenie Polski struktury kaledońskie odsłaniają się w bardzo niewielu miejscach i są silnie zdegradowane:

  • w Sudetach są najwyraźniejsze (głównie G. Kaczawskie i okolice Kłodzka)
  • w G. Świętokrzyskich (głównie południowej ich części)

Dokładne wyznaczenie terenów objętych działaniem ruchów kaledońskich jest bardzo trudne ponieważ obszary te:

  • zostały objęte późniejszymi fazami górotwórczymi, które zmieniły struktury kaledońskie
  • są przykryte grubymi seriami młodszych skał osadowych


System hercyński jest silnie rozbudowany i rozciąga się od zachodnich krańców Europy po Sudety i Góry Świętokrzyskie.
Na obszarze Polski :

  • powstały Sudety wraz z zapadliskiem górnośląskim
  • sfałdowane zostało podłoże krystaliczne Przedgórza Sudeckiego i Wielkopolski
  • nastąpiło morfologiczne odmłodzenie Gór Świętokrzyskich

W młodszym paleozoiku ale przede wszystkim w mezozoiku i kenozoiku tworzyła się wspólna dla wymienionych wyżej platform pokrywa osadowa (platformowa). Pokrywa ta została następnie sfałdowana w wyniku ruchów górotwórczych (orogeneza alpejska) na przełomie kredy i trzeciorzędu. Sfałdowaniu uległy osady mezozoiczne i permskie.

Ruchy górotwórcze doprowadziły do powstania głównych jednostek geologicznych Polski północno - zachodniej i środkowej. Są nimi:

  • wał kujawsko - pomorski zwanym często środkowopolskim (wzdłuż linii Kołobrzeg-Bydgoszcz-Wocławek-Opoczno), który w trzeciorzędzie został poddany silnej denudacji, stąd nie widać go w dzisiejszej rzeźbie terenu
  • system niecek obrzeżających wał (niecka brzeżna, położona wzdłuż północno-wschodniego stoku wału oraz niecka szczecińsko-mogileńsko-łódzko-miechowska położona wzdłuż południowo-zachodniego stoku wału)
  • monoklina przedsudecka

Wszystkie wyżej wymienione jednostki są obecnie przykryte osadami kenozoiku.

3. Obszar fałdowań alpejskich

Polskie jednostki orogenezy alpejskiej :

  • Tatry
  • niecka Podhala
  • Pieniny
  • Karpaty Zewnętrzne (fliszowe) - Beskidy wraz z pogórzami oraz Bieszczady
  • Zapadlisko Przedkarpackie

W skład Karpat Zachodnich wchodzą:Tatry, Pieniny, Niecka Podhalańska, Karpaty Zewnętrzne (z wyjątkiem Bieszczad - Beskidów Wschodnich), które wchodzą w skład Karpat Wschodnich.
Tatry i Pieniny zostały sfałdowane w początkowych fazach orogenezy alpejskiej, natomiast Karpaty fliszowe powstały w połowie trzeciorzędu, a następnie w postaci płaszczowin nasunięte na swoje przedpole. W ostatnim etapie formowania się Karpat powstało zapadlisko przedkarpackie.
Tektonika Karpat Zachodnich ma charakter płaszczowinowo - fałdowy, zaś Karpat Wschodnich płaszczowinowo - fałdowo - skibowy.

Surowce mineralne występujące w Polsce:

Energetyczne:

      • Węgiel kamienny
      • Węgiel brunatny
      • Ropa naftowa
      • Gaz ziemny

      Metalurgiczne:

      • Rudy żelaza
      • Rudy miedzi
      • Rudy cynku i ołowiu
      • Rudy polimetaliczne: srebro, kadm, złoto, kobalt

      Rudy skalne:

      • Granity
      • Bazalty
      • Porfiry
      • Wapienie
      • Margle
      • Dolomity
      • Gipsy
      • Piaski szklarskie
      • Glinki ceramiczne

      Chemiczne

      • Siarka
      • Sól kamienna
      • Sól potasowa
      • Fosforyty